માનવ હૃદયની આંતરિક રચનાનું વિગતવાર વર્ણન કરો.

(N/A) આંતરિક રીતે હૃદય ચાર ખંડોમાં વિભાજિત છે: બે કર્ણકો અને બે ક્ષેપકો.
બે કર્ણકો આંતરકર્ણક પટલ દ્વારા અલગ પડે છે.
જાડી દીવાલ ધરાવતું આંતરક્ષેપક પટલ જમણા અને ડાબા ક્ષેપકને અલગ કરે છે.
એક જ બાજુના કર્ણક અને ક્ષેપક કર્ણક-ક્ષેપક પટલ દ્વારા અલગ પડે છે. જોકે, આ દરેક પટલમાં એક છિદ્ર હોય છે જેના દ્વારા એક જ બાજુના બે ખંડો જોડાયેલા રહે છે.
જમણા કર્ણક અને જમણા ક્ષેપક વચ્ચેના છિદ્રને ત્રણ સ્નાયુમય પડદા અથવા વલયો ધરાવતા વાલ્વ દ્વારા સુરક્ષિત કરવામાં આવે છે, જેને ત્રિદલ વાલ્વ કહેવાય છે, જ્યારે ડાબા કર્ણક અને ડાબા ક્ષેપક વચ્ચેના છિદ્રને દ્વિદલ અથવા મિત્રલ વાલ્વ સુરક્ષિત કરે છે.
જમણા અને ડાબા ક્ષેપકમાંથી અનુક્રમે ફુપ્ફુસ ધમની અને મહાધમનીમાં ખુલતા છિદ્રો અર્ધચંદ્રાકાર વાલ્વ ધરાવે છે.
હૃદયના વાલ્વ રુધિરને માત્ર એક જ દિશામાં વહેવા દે છે, એટલે કે કર્ણકોમાંથી ક્ષેપકોમાં અને ક્ષેપકોમાંથી ફુપ્ફુસ ધમની અથવા મહાધમનીમાં. આ વાલ્વ રુધિરના પાછા વહેણને અટકાવે છે.
આખું હૃદય હૃદયના સ્નાયુઓનું બનેલું છે. ક્ષેપકોની દીવાલ કર્ણકોની સરખામણીમાં ઘણી જાડી હોય છે.
હૃદયમાં ગાંઠમય પેશી તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ હૃદયના સ્નાયુઓ પણ વિતરિત થયેલા હોય છે.
આ પેશીનો એક ભાગ જમણા કર્ણકના ઉપરના જમણા ખૂણે હાજર હોય છે, જેને શિરા-કર્ણકગાંઠ $(SAN)$ કહેવાય છે.
આ પેશીનો બીજો સમૂહ જમણા કર્ણકના નીચેના ડાબા ખૂણે, કર્ણક-ક્ષેપક પટલની નજીક જોવા મળે છે, જેને કર્ણક-ક્ષેપકગાંઠ $(AVN)$ કહેવાય છે.
ગાંઠમય તંતુઓનું એક જૂથ $AVN$ માંથી કર્ણક-ક્ષેપક પટલ દ્વારા આગળ વધીને આંતરક્ષેપક પટલની ટોચ પર ઉદભવે છે અને તરત જ જમણા અને ડાબા જૂથમાં વિભાજિત થાય છે.
આ શાખાઓ સંબંધિત બાજુઓના ક્ષેપક સ્નાયુઓમાં સૂક્ષ્મ તંતુઓ આપે છે જેને પુરકિંજે તંતુઓ કહેવાય છે.
આ તંતુઓ, જમણા અને ડાબા જૂથ સાથે મળીને, હિસના જૂથ $(HIS)$ તરીકે ઓળખાય છે.
ગાંઠમય સ્નાયુઓમાં કોઈપણ બાહ્ય ઉત્તેજના વિના ક્રિયાત્મક પોટેન્શિયલ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા હોય છે, એટલે કે તે સ્વયં-ઉત્તેજિત છે.
જોકે, એક મિનિટમાં ઉત્પન્ન થઈ શકતા ક્રિયાત્મક પોટેન્શિયલની સંખ્યા ગાંઠમય તંત્રના વિવિધ ભાગોમાં અલગ-અલગ હોય છે. $SAN$ મહત્તમ સંખ્યામાં ક્રિયાત્મક પોટેન્શિયલ ઉત્પન્ન કરી શકે છે, એટલે કે $70-75 \,min^{-1}$ અને તે હૃદયની લયબદ્ધ સંકોચન પ્રવૃત્તિ શરૂ કરવા અને જાળવી રાખવા માટે જવાબદાર છે. તેથી તેને પેસમેકર કહેવામાં આવે છે.
આપણું હૃદય સામાન્ય રીતે એક મિનિટમાં $70-75$ વખત ધબકે છે (સરેરાશ $72$ ધબકારા $min^{-1}$).